Veelgestelde vragen


1Waarom wordt stichting OPEN opgericht?

De komende jaren staan producenten van elektrische en elektronische apparatuur voor de opgave om het inzamelpercentage van e-waste te verhogen: het inzamelpercentage van e-waste in 2018 staat op 49%. De producenten dienen echter minimaal 65% e-waste in te zamelen vanaf 2019.

De huidige versnippering van regie over de producentenverantwoordelijkheid staat optimalisering van de organisatie van de inzameling en recycling van afgedankte elektrische apparaten (e-waste) in de weg. Op termijn leidt dit tot afname van de landelijke dekking van het inzamelsysteem en tot uitholling van de kwaliteit van de recycling. Daarmee staat het halen van de inzameldoelstellingen onder druk, terwijl juist een stap vooruit noodzakelijk is. Die stap vooruit is ook nodig omdat de verplichtingen uit wet- en regelgeving voor producenten zwaarder worden in de komende periode door implementatie van de Europese Kaderrichtlijn afvalstoffen.

De nieuw opgerichte stichting Organisatie Producentenverantwoordelijkheid E-waste Nederland (stichting OPEN) heeft als missie de positie van producenten te versterken en neemt daartoe naar verwachting vanaf 1 januari 2021 de producentenverantwoordelijkheid voor elektrische en elektronische apparaten op zich.

2Wat zijn de voordelen voor producenten bij regie vanuit stichting OPEN?

De centrale regievoering vanuit stichting OPEN vormt de basis van een collectieve producentenverantwoordelijkheid, waarbij:

  • producenten aan het roer staan;
  • een gelijk speelveld wordt gecreëerd doordat iedere producent naar rato bijdraagt in de kosten;
  • free riders effectiever kunnen worden aangepakt;
  • de organisatiestructuur en de kostenverdeling transparant zijn;
  • een afvalbeheerbijdrage per product transparant wordt vastgesteld;
  • de concurrentie in de uitvoering toeneemt.
  • Om de eerlijke kostenverdeling te realiseren gaat stichting OPEN een Algemeen Verbindend Verklaring (AVV) van de afvalbeheerbijdrageovereenkomst aanvragen bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Wat een AVV is, wordt in deze FAQ nader toegelicht onder vraag 9 en verder.

3Wie zijn er betrokken geweest bij de oprichting van stichting OPEN en de ontwikkeling van het initiatief?
Producentenorganisaties van het volledige scala aan elektrische apparaten en verlichting zijn de initiatiefnemers. Het initiatief is derhalve ontwikkeld door een brede groep van producenten via hun producentenorganisaties. De initiatiefnemers hebben de opzet in de steigers gezet en besproken met een groot aantal representatieve producenten die hun steun hebben uitgesproken.
4Wie heeft het voor het zeggen bij stichting OPEN? Welke invloed hebben producenten van een bepaalde productcategorie?

De producenten staan aan het roer bij stichting OPEN. Binnen stichting OPEN is afgesproken dat elke productcategorie zoveel mogelijk gaat over de aangelegenheden van die productcategorie en dat toerekening van kosten per productcategorie plaatsvindt. Op die manier zijn er de voordelen van een bundeling van krachten, maar blijft de focus op de individuele producten bestaan.

Elke productcategorie is door een productstichting of branchevereniging vertegenwoordigd in het bestuur van stichting OPEN: witgoed, audio- en visual apparatuur, ICT, verlichting, elektrische gereedschappen, zonnepanelen en overige elektrische apparatuur (FIAR CE, ICT Milieu, LightRec, SMR, SVEG, Witgoed en ZRN).

5Hebt u alle producenten benaderd ten aanzien van de nieuwe opzet en de AVV?
Wij benaderen alle producenten, al dan niet via producentenorganisaties en/of de brancheorganisaties over de vraag of zij het initiatief en de aanvraag van een AVV steunen. Stichting OPEN is opgezet als een marktbreed initiatief en sluit in dat kader geen van de producenten uit, ongeacht waar die producenten op dit moment aangesloten zijn. Een groot representatief deel van de producenten heeft zich al achter het initiatief geschaard.
6Wie gaat de tarieven bepalen die producenten gaan betalen?
Het bestuur van stichting OPEN, dat bestaat uit producenten, stelt een overkoepelende begroting voor stichting OPEN vast. Binnen die begroting stellen de producenten hun activiteiten en de daarmee gemoeide kosten vast om de wettelijke doelen te behalen. Op basis van de kosten komt elke productcategorie tot een kostendekkend tarief. De vaststelling van activiteiten en tarieven is dus primair een aangelegenheid van elke productcategorie zelf. Stichting OPEN zal vervolgens door middel van een AVV bij alle producenten de afvalbeheerbijdrage innen, op basis van het voor die producten vastgestelde tarief.
7Wat moet ik als producent doen? Wanneer moet je actie ondernemen of registreren bij stichting OPEN?
U wordt in de loop van 2020 regelmatig geïnformeerd over de verdere invulling en vormgeving van stichting OPEN en de nieuwe structuur. Tot die tijd hoeft u niets te doen. Stichting OPEN wordt naar verwachting per 1 januari 2021 operationeel en tot die tijd blijven Wecycle, uw productstichting of andere dienstverleners u bedienen conform huidige procedures en afspraken.
8Welke instrumenten wil stichting OPEN inzetten? Komt de zichtbare recyclingbijdrage terug?
Stichting OPEN staat voor een goede en efficiënte regie over de producentenverantwoordelijkheid. Als eerste stap zal stichting OPEN daarom een AVV aanvragen om een level playing field te creëren en de regie op een uniforme wijze uit te kunnen voeren. De inzet van overige instrumenten moet nog nader worden ingevuld, al dan niet per productcategorie. Voor elke productcategorie is maatwerk denkbaar. Voor sommige producten kan bijvoorbeeld worden gekozen om een recyclingbijdrage te hanteren die zichtbaar aan de consument in rekening wordt gebracht bij de aankoop. Andere instrumenten die bekeken worden zijn een wettelijke registratieverplichting voor export van elektronische apparaten en/of registratie van apparaten die nu buiten beeld van de producenten in andere sectoren worden ingenomen. Over dergelijke instrumenten zal stichting OPEN – waar nodig – ook namens de gezamenlijke producenten afstemmen met de overheid en afspraken maken.
9Wat is een Algemeen Verbindend Verklaring (AVV)?
Een afvalbeheerbijdrageovereenkomst is de overeenkomst tussen de individuele producent en de organisatie die namens de producent collectief de regie voert over en uitvoering geeft aan de producentenverantwoordelijkheid. Stichting OPEN is die collectieve organisatie. Een afvalbeheerbijdrageovereenkomst kan algemeen verbindend worden verklaard door de overheid uit hoofde van de Wet milieubeheer. Dit betekent dat de afspraken uit die overeenkomst voor alle producenten gaan gelden. Op die manier wordt een gelijk speelveld gecreëerd. In feite geldt er dan een verplichting tot afdracht van de afvalbeheerbijdrage aan stichting OPEN voor producenten, ook als zij niet individueel de afvalbeheerbijdrageovereenkomst met stichting OPEN zijn aangegaan.
10Voor wie geldt die AVV?
Stichting OPEN vraagt een AVV aan voor alle elektrische apparaten die onder de producentenverantwoordelijkheid vallen. De AVV wordt dus aangevraagd voor alle producenten die elektrische en elektronische apparaten op de Nederlandse markt brengen, dus ook voor de producenten die de afvalbeheerbijdrageovereenkomst niet individueel met stichting OPEN zijn aangegaan.
11Hoe lang is een AVV geldig?
Een AVV is maximaal vijf jaar geldig. Aan het einde van de looptijd kan opnieuw een AVV-verzoek worden ingediend.
12Wat zijn de gevolgen van een AVV?
Een AVV verplicht alle producenten van elektrische apparaten die op de Nederlandse markt actief zijn naar rato van hun activiteiten bij te dragen aan de inzameling en verwerking van e-waste. Daarmee ontstaat een gelijk speelveld en een solide basis voor de financiering van de inzameling en recycling waarvoor producenten gezamenlijk verantwoordelijk zijn. Met de regie over de producentenverantwoordelijkheid in één hand wordt een race-to-the-bottom voorkomen. Bij versnipperde regie en verantwoordelijkheden is er immers weinig sturing en is er verdeeldheid onder de producenten. Daardoor blijft de focus op de korte termijn en blijven aanpak en financiering voor de lange termijn onzeker terwijl er juist gezamenlijk stappen moeten worden gezet om de wettelijke doelstellingen te halen en de producenten adequaat invulling moeten geven aan de wet- en regelgeving die er in de komende periode nog aan zal komen.
13Is ontheffing mogelijk?
Producenten kunnen een ontheffing van de AVV aanvragen indien die producenten een oplossing bieden voor de doelmatige inzameling en recycling van hun e-waste die gelijkwaardig is aan of beter is dan de oplossing die het collectieve systeem biedt.
14Werkt zo’n AVV in de praktijk?

De producenten van lampen hebben inmiddels voor de tweede keer een AVV toegekend gekregen. Het effect van die AVV wordt in het algemeen als zeer positief ervaren. De voordelen zoals een gelijk speelveld en een solide financieringssysteem worden daarbij onderkend.

Ook in andere sectoren zijn positieve ervaringen opgedaan met een AVV, met name voor batterijen en accu’s, autobanden, verpakkingen, vlakglas en papier en karton. In het bredere veld van de producentenverantwoordelijkheid is een AVV eerder regel dan uitzondering (zie het artikel van www.afvalcirculair.nl

15Wat betekent de AVV voor het tarief?
De AVV heeft geen directe invloed op het tarief. De tarieven worden, net als nu, berekend op basis van de kosten die nodig zijn om de producentenverantwoordelijkheid uit te voeren en de wettelijke doelstellingen te halen. De verantwoordelijkheid voor de vaststelling van tarieven is binnen stichting OPEN primair gelegd bij de desbetreffende branche.
16Blijven de productstichtingen bestaan?
Of de productstichtingen blijven bestaan is aan het bestuur en de producenten die aangesloten zijn bij de desbetreffende productstichting.
17Wat gebeurt er met eventuele resterende voorzieningen en reserves van de productstichtingen?
De voorzieningen en reserves blijven van de productstichtingen en worden niet overgedragen aan stichting OPEN. Stichting OPEN kan zich volledig financieren uit de kostendekkende tarieven die producenten bijdragen. Of en in hoeverre de productstichtingen de voorzieningen en reserves gebruiken om bij te dragen in de opbouw van eventuele waarborgen voor de productcategorie of in de financiering van kortingen op de tarieven is aan hen.
18Hoe kijkt de overheid aan tegen de plannen van stichting OPEN?
Of de AVV wordt toegekend hangt af van de beslissing van de staatssecretaris van Milieu. Maar vanuit het ministerie is aangegeven dat deze nieuwe opzet beantwoordt aan de wens van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat om via een versterkte regie op de organisatie en uitvoering van de inzameling en recycling van e-waste de realisering van de gestelde doelen zo goed mogelijk te verzekeren.
19Heeft de overheid gevraagd om een nieuwe structuur op te tuigen?
Nee, het initiatief tot de herstructurering van de structuur is afkomstig van de producenten (zie ook de beantwoording eerder in deze FAQ) en biedt voordelen aan zowel de producenten als de overheid: de overheid heeft één aanspreekpunt en de producenten kunnen in het gezamenlijke belang en via “één mond” overleggen met en verslag doen aan de overheid. De initiatiefnemers hebben wel overlegd met de overheid. De overheid heeft belangstelling voor de nieuwe structuur en plannen en ambities van stichting OPEN.
20Is te verwachten dat de tarieven gaan stijgen?
Het systeem zal door de grootschalige opzet en organisatie en door de concurrentie op de uitvoering tot optimalisering van de kosten en schaalvoordelen leiden. Een AVV zorgt er daarbij voor dat alle producenten meedoen en op gelijke wijze bijdragen aan de financiering van het systeem. De tarieven worden fair en transparant vastgesteld op basis van de kosten die aan het product in het afvalstadium kunnen worden toegerekend zonder winstopslag. Op die manier wordt kruissubsidie vermeden. Stichting OPEN heeft geen winstoogmerk. Transparantie in de tariefstelling en het gelijke speelveld dat ontstaat door uniforme tarieven per product zijn belangrijke voordelen van de nieuwe structuur. Indien de tarieven stijgen zal dus duidelijk onderbouwd zijn waarom dit het geval is.
21Hoe worden de kosten van het systeem verdeeld over de productcategorieën?
De tarieven worden per productcategorie gebaseerd op dekking van de werkelijke kosten die aan het product kunnen worden toegerekend. Elke producent betaalt voor de apparaten die hij op de markt brengt. Elk product draagt de eigen kosten die nodig zijn om te voldoen aan de wettelijke verplichtingen voor het product. Stichting OPEN zal hierover transparant rapporteren.
22Stichting OPEN vraagt geen AVV aan voor lampen maar wel voor armaturen. Wat betekent dat voor deelnemers van stichting LightRec?

Stichting LightRec kreeg in september 2019 een AVV voor lampen toegewezen tot 1 januari 2023. Dit betekent dat deelnemers van stichting LightRec voor lampen tot en met 31 december 2022 onder de verantwoordelijkheid van LightRec vallen en op 1 januari 2023 overgaan naar stichting OPEN.

LightRec blijft dus tot die tijd de productenverantwoordelijkheid op het gebied van lampen invullen. LightRec zal een samenwerkingsovereenkomst sluiten met stichting OPEN zodat de administratieve processen via OPEN gaan lopen.

Voor armaturen gaan deelnemers van LightRec over naar stichting OPEN zodra de AVV is toegewezen, vermoedelijk per 1 januari 2021.